LANGUAGE :

Policy Brief

Tue, 11/24/2015 - 21:29 -- meiti-admin
Tuesday, November 24, 2015 - 21:30
Myanmar

ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ သဘာဝသယံဇာတက႑ ပြင့္လင္းျမင္သာေရး ေဆာင္ရြက္မႈ (EITI)

 

၁။ နိဒါန္း

 

၁၊၁။ လြန္ခဲ့ေသာ (၁၀)စုႏွစ္ကို ျပန္ၾကည့္လွ်င္ သဘာဝသယံဇာတ က်ိန္စာသင့္သည္ဟူေသာ ေျပာဆိုခ်က္သည္ သဘာဝသယံဇာတ အရင္းအျမစ္ ေပါၾကြယ္ေသာ ႏိုင္ငံမ်ားအၾကားတြင္ ေဆာင္ပုဒ္သဖြယ္ ျဖစ္လာသည္ကို ေတြ႕ရိွရသည္။ ႏုိင္ငံတစ္ႏိုင္ငံလံုး၏ ထက္ဝက္ေက်ာ္သည္ သဘာဝသယံဇာတက႑မွ ရရိွေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံအဖို႔ သဘာဝသယံဇာတ အရင္းအျမစ္ၾကြယ္ဝေသာႏိုင္ငံဟု ေခၚဆိုလွ်င္ မွားမည္ မဟုတ္ဟု ယူဆပါသည္။ သဘာဝသယံဇာ အရင္းအျမစ္ၾကြယ္ဝသည္ဟုသတ္မွတ္ႏိုင္ေသာႏုိင္ငံမ်ားတြင္ လူေပါင္း (၃.၅) ဘီလီယံမွ် ေနထိုင္ၾကေသာ္လည္း လူအမ်ားစုမွာ ၄င္းသယံဇာတ ထုတ္လုပ္မႈမွ ရရိွသည့္ အက်ိဳးအျမတ္မ်ားကို မခံစားၾကရေခ်။ သယံဇာတ ေပါၾကြယ္ဝမႈသည္ ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံအတြက္ က်ိန္စာသင့္ခဲ့ရသည့္ သာဓကမ်ားရိွသလုိ ထိုသယံဇာတ အရင္းအျမစ္မ်ားသည္ ႏုိင္ငံ၏ လူမႈစီးပြားဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈအတြက္ ဆုလာဘ္ ျဖစ္ေစတတ္ေၾကာင္းကို ႏုိင္ငံတကာ အေတြ႕အၾကံဳမ်ားကို ၾကည့္လွ်င္ ရွင္းလင္းစြာ ျမင္ႏုိင္ပါသည္။

 

၁၊၂။ သဘာဝသယံဇာတ က်ိန္စာမွသည္ ဆုလာဘ္အျဖစ္သို႔ ေျပာင္းလဲရန္အတြက္ ႏိုင္ငံတကာတြင္ သဘာဝ သယံဇာတ တူးေဖာ္ှ ထုတ္လုပ္ေရး က႑မ်ားတြင္ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ေနေသာ ကုမၸဏီမ်ား အေနျဖင့္ သက္ဆုိင္ရာ အိမ္ရွင္အစိုးရမ်ားသို႔ ေပးရေသာ ေငြေၾကး အခြန္အခ ပမာဏမ်ားကို အမ်ားျပည္သူထံ အသိေပးထုတ္ျပန္ေပးရန္ လူထုအေျချပဳအဖြဲ႔အစည္းမ်ား၏ လႈပ္ရွားမႈမွ စတင္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္လည္း သဘာဝသယံဇာတမ်ားေၾကာင့္ က်ိန္စာသင့္္မႈမွ ေရွာင္ရွားႏိုင္ၿပီး ဆုလာဘ္အျဖစ္အသြင္ေျပာင္းႏိုင္ေရးအတြက္ ႏို္င္ငံေတာ္သမၼတၾကီး ဦးသိန္းစိန္မွ (Extractive Industries Transparency Initiative) EITI လုပ္ငန္းစဥ္ကုိ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ႀကိဳးပမ္းလာသည္ကိုေတြ႔ရွိရသည္။ ႏုိင္ငံေတာ္သမၼတႀကီးအေနျဖင့္ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္၊ ဒီဇင္ဘာလ (၁၄) ရက္ေန႔တြင္ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတရံုး၏ အမိန္႔ေၾကာ္ျငာစာအမွတ္ (၉၉/၂၀၁၂)ျဖင့္ တြင္းထြက္သယံဇာတအရင္းအျမစ္ တူးေဖာ္ေရးစက္မႈလုပ္ငန္းမ်ားပြင့္လင္းျမင္သာမႈေဖာ္ေဆာင္ေရး ဦးေဆာင္ေကာ္မတီကို ဖြဲ႕စည္းခဲ့ၿပီး ၄င္းအမိန္႔ေၾကာ္ျငာစာအရ အစိုးရသည္ ကုမၸဏီမ်ား၊ အရပ္ဖက္လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ၿပီး ေရရွည္စဥ္ဆက္မျပတ္ဖြံ႔ၿဖိဳးေရးကို အေထာက္အကူျဖစ္ၿပီး သားစဥ္ေျမးဆက္အက်ိဳးရွိမည့္ EITIလုပ္ငန္းစဥ္ မ်ားကို ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္က်င့္သံုးေဖာ္ေဆာင္ရန္ ေဖာ္ျပခဲ့သည္။ ယခုအခါ အစိုးရ၊ ကုမၸဏီမ်ားႏွင့္ လူထုအေျချပဳ အရပ္ဖက္လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ EITI ညိွႏိႈင္းေရးတာဝန္ခံတို႔ ပူးေပါင္းၿပီး သံုးပြင့္ဆိုင္ ညႊန္႔ေပါင္းအဖြဲ႕ (Multi-Stakeholder Group (MSG)) ဖြဲ႕စည္းႏိုင္ရန္ျပင္ဆင္လ်က္ရိွပါသည္။ ထိုသံုးပြင့္ဆိုင္ညြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႔(MSG) ဖြဲ႔စည္းရာတြင္ EITI လုပ္ငန္းစဥ္ကို စိတ္ဝင္စားသူ မည္သူမဆို ပူးေပါင္းပါဝင္ႏိုင္ပါသည္။

 

၁၊၃။ EITI ဆိုင္ရာကိစၥကို လြန္ခဲ့ေသာ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္က ထိုအခ်ိန္တြင္ ျဗိတိန္ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ျဖစ္သူ မစၥတာ တိုနီဘလဲက ၎၏ မိန္႔ခြန္းထဲတြင္ စတင္ ထုတ္ေဖာ္ေျပာၾကားခဲ့သည္။ ေနာက္ပိုင္း၌ EITI အတြက္ (လိုအပ္ေသာ) စည္းမ်ဥ္းဥပေဒမ်ား ႏွင့္ပတ္သက္၍ သယံဇာတ ေပါၾကြယ္၀ေသာႏုိင္ငံမ်ား၊ သယံဇာတတူးေဖာ္ ထုတ္လုပ္ေသာ ကုမၸဏီမ်ား၊ လူထုအေျချပဳအဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္ ၿဗိတိသွ်အစိုးရတို႔ ေတြ႔ဆံုေဆြးေႏြး ခဲ့ၾကသည္။ ျဗိတိန္ႏို္င္ငံ လန္ဒန္ျမိဳ႕တြင္ က်င္းပေသာ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ ေဆြးေႏြးပြဲ၌ EITI ဆိုင္ရာ အေျခခံမူမ်ား (the EITI principles) ကို သေဘာတူညီခ့ဲၾကၿပီး (ပထမဆံုးအေနျဖင့္) စမ္းသပ္အဆင့္ကို စတင္ခဲ့သည္။ ယင္း စမ္းသပ္အဆင့္ အေတြ႕အၾကံဳမ်ားကို အေျခခံ၍ EITI စံသတ္မွတ္ခ်က္/စံညႊန္း (the EITI Criteria) ကို ၂၀၀၅ ခုႏွစ္ လန္ကတ္စတာေဟာက္စ္ (Lancaster House) တြင္ က်င္းပေသာ အစည္အေ၀း၌ သေဘာတူညီခဲ့ၾကသည္။

 

၁၊၄။ ႏိုင္ငံမ်ားအေနႏွင့္ EITI ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ရာတြင္ ကူညီႏိုင္ရန္ EITI လက္စြဲစာအုပ္ (the EITI Source Book) ကို ၂၀၀၅ ခုႏွစ္၌ ထုတ္ေ၀ခ့ဲသည္။ EITI ကို က်င့္သံုးရာ၌ ေတြ႕ရွိရေသာ အေစာပိုင္း အေတြ႕အၾကံဳမ်ားကို အေျခခံ၍ EITI အေကာင္ အထည္ေဖာ္ေနေသာ ႏုိင္ငံမ်ားအေနျဖင့္ ၎တို႔၏ ေဆာင္ရြက္ ခ်က္မ်ားသည္ တရား၀င္ အတည္ျပဳသင့္သည္ (Validated) ဟုလည္း သေဘာတူညီၾကသည္။ EITI အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အၾကံေပးအဖြဲ႕ IAG အေနႏွင့္ (EITI) အဖြဲ႕၀င္  နိုင္ငံတစ္နိုင္ငံအျဖစ္ တရား၀င္အတည္ျပဳျခင္းဆုိင္ရာ လမ္းညြန္ခ်က္ (the Validation Guide) ေပၚေပါက္လာေရးအတြက္ ၾကီးၾကပ္ခဲ့ျပီး ၂၀၀၆ ခုႏွစ္၌  ၎ကို စတင္ ထုတ္ျပန္ခဲ့သည္။

 

၁၊၅။ ၂၀၀၆ ခုႏွစ္၊ ေအာက္တုိဘာလ၊ ေနာ္ေဝႏိုင္ငံ၊ ေအာ္စလို႔ ျမိဳ႕တြင္ က်င္းပေသာ တတိယအၾကိမ္ EITI ကမၻာလံုးဆိုင္ရာ ညီလာခံတက္ေရာက္လာၾကေသာ EITI အစီစဥ္ တြင္ ပါ၀င္သည့္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ား (EITI Stakeholders) အားလံုးက  EITI မူမ်ား (Principles), EITI စံညႊန္းမ်ား (Criteria) ႏွင့္ အဖြဲ႕ဝင္အတည္ျပဳျခင္းဆိုင္ရာ လမ္းညႊန္ခ်က္ (Validation guide) မ်ားအေပၚ ယခင္ သေဘာတူညီ ထားခ်က္မ်ားကို ထပ္မံ အတည္ျပဳခဲ့ၾကသည္။ ထိုညီလာခံ၌ (ကိုယ္စားလွယ္မ်ားက) အၾကံျပဳခ်က္မ်ားကိုလည္း ေပးအပ္ခဲ့ၾကသည္။ ထိုအထဲတြင္ တက္ေရာက္သူအဖြဲ႕အစည္း အလႊာအသီးသီးမွ ကိုယ္စားျပဳပုဂၢိဳလ္မ်ား ပါ၀င္ေသာ Multi-stakeholder Board အဖြဲ႕ကို ဖြဲ႕စည္းသင့္ေၾကာင္း၊ EITI ကို ႏုိင္ငံတကာအဆင့္မီ စီမံခန္႕ခြဲႏိုင္ရန္ Board အဖြ႔ဲအား အေထြေထြအတြင္းေရးမွဴး (Secretariat) တစ္ဦးက တာ၀န္ခံသင့္သည္။…” စသည့္အခ်က္မ်ား ကို ဆံုးျဖတ္ခဲ့ပါသည္။

 

၁၊၆။ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ EITI Board အဖြဲ႕အား ၎အၾကံျပဳခ်က္မ်ား ႏွင့္အညီ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ျပီး EITI အေကာင္အထည္ေဖာ္မႈပိုင္းဆုိင္ရာ၊ ထို႔အျပင္ ၎၏ ကိုယ္ပုိင္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈစီမံခန္႔ခြဲေရးပိုင္းဆုိင္ရာတို႔ႏွင့္ ဆက္စပ္ေနသည့္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေပါင္းမ်ားစြာကို (Board အဖြဲ႕က) ခ်မွတ္ခဲ့သည္။ EITI အေကာင္အထည္ေဖာ္မႈပိုင္းဆုိင္ရာႏွင့္ ဆက္စပ္ ပတ္သက္ေနသည့္ Board အဖြဲ႕၏ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ားအား (လိုအပ္သည့္) မွတ္တမ္း၊ မွတ္ခ်က္မ်ားႏွင့္အတူ EITI stakeholders မ်ားထံသို႔ ျဖန္႕ေ၀ေပးသည္။ အေထြေထြအတြင္းေရးမွဴးက ထိုအခ်က္မ်ားကို ျဖန္႔ေ၀ျပီး ယင္းတုိ႔ကို ယခု ထုတ္ျပန္ခ်က္၌ ေတြ႕ရွိႏိုင္ပါသည္။

 

၁၊၇။ EITI အဖြဲ႕၀င္ အျဖစ္ တရား၀င္အတည္ျပဳျခင္း ႏွင့္ လက္ခံက်င့္သံုးမည့္ ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ EITI ဆိုင္ရာ လမ္းညႊန္မႈ စံခ်ိန္စံႏႈန္းမ်ားသည္ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ သေဘာတူညီခဲ့ေသာ ၂၀၀၃ EITI Principle မွ တဆင့္ၿပီးတဆင့္ ေျပာင္းလဲလာကာ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ေမလတြင္ ကမာၻလံုးဆိုင္ရာ သေဘာတူညီခ်က္ရရွိလာၿပီး EITI Standard ဟုေပၚထြက္လာခဲ့သည္။ ဤ EITI 2013 Standard တြင္ ယခင္က ေတြ႕ႀကံဳရေသာ အေတြ႕အၾကံဳမ်ားကို အေျခခံကာ ပိုမိုျပည့္စံုေသာ မူဝါဒဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္မ်ားႏွင့္ EITI စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ားပါဝင္သည္။

 

၂။ EITI အေျခခံမူမ်ား

 

၂၀၀၃ ခုႏွစ္တြင္ ျဗိတိသွ် အစိုးရက လက္ခံက်င္းပေသာ လန္ကတ္စတာေဟာက္စ္ ညီလာခံ (Lancaster House Conference)  တြင္ တက္ေရာက္သူမ်ားက သယံဇာတ အရင္းအျမစ္ထုတ္ယူေရး က႑၏ ေပးေဆာင္ရမႈႏွင့္ ဝင္ေငြတို႔ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ပြင္လင္းျမင္သာမႈတိုးတက္ေရးမူမ်ား ကို သေဘာတူ ခ်မွတ္ခဲ့ၾကသည္။ ဤမူမ်ားသည္ EITI အေျခခံမူမ်ားအျဖစ္ လူသိမ်ားလာခဲ့ၿပီး၊ ဤအေျခခံမူမ်ားသည္ လိုက္နာက်င့္သံုးမည့္ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ EITI လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ အတြက္ အုတ္ျမစ္လည္း ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ယင္းအေျခခံမူမ်ားမွာ-

 

၂၊၁။ သဘာဝ အရင္းအျမစ္မ်ားကို ခ်င့္ခ်င့္ခ်ိန္ခ်ိန္သံုးစြဲမႈသည္ ေရရွည္ဖြံ႔ၿဖိဳးေရးႏွင့္ ဆင္းရဲမႈေလွ်ာ့ခ်ေရးကို အက်ဳိးျပဳေသာ ေရရွည္စီးပြားေရး ႀကီးထြားမႈအတြက္ အေရးႀကီးေသာ လုပ္ေဆာင္ခ်က္တစ္ရပ္ ျဖစ္ၿပီး၊ အကယ္၍ သံုးစြဲမႈကို ေလ်ာ္ကန္စြာ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ျခင္း မျပဳပါက မလိုလားအပ္ေသာ စီးပြားေရးႏွင့္ လူမႈေရး သက္ေရာက္မႈမ်ား ျဖစ္ပြားလာႏိုင္သည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အားလံုး တစ္ညီတစ္ညြတ္တည္း ယံုၾကည္ၾကသည္။

 

၂၊၂။ တိုင္းသူျပည္သားမ်ား၏ အက်ဳိးအတြက္ သဘာဝအရင္းအျမစ္မ်ား စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ျခင္းသည္ အခ်ဳပ္အခ်ာ အာဏာပိုင္ အစိုးရမ်ား၏ လုပ္ပိုင္ခြင့္နယ္ပယ္ထဲမွာ ရွိၿပီး၊ အမ်ဳိးသား ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္ေရး အက်ဳိးစီးပြားအတြက္ ေဆာင္ရြက္ျခင္း ျဖစ္ရမည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ခံယူသည္။

 

၂၊၃။ အရင္းအျမစ္ထုတ္ယူျခင္းမွေန၍ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ဝင္ေငြဘ႑ာရေသာ အက်ဳိးေက်းဇူးမ်ားရွိႏိုင္ၿပီး၊ ဤအက်ဳိးေက်းဇူး မ်ားသည္ ေစ်းႏႈန္းအေပၚမွာ မ်ားစြာ မွီတည္ေနေၾကာင္း ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အသိအမွတ္ျပဳသည္။

 

၂၊၄။ အစိုးရဝင္ေငြဘ႑ာႏွင့္ အသံုးစားရိတ္မ်ား အေၾကာင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ အမ်ားျပည္သူတို႔၏ သိျမင္မႈ ၾကာျမင့္လာသည္ႏွင့္ အမွ် အမ်ားျပည္သူတို႔ထဲမွာ ေဆြးေႏြးျငင္းခုန္မႈမ်ား လုပ္ႏိုင္ၿပီး၊ ေရရွည္ဖြံ႔ၿဖိဳးေရးအတြက္ သင့္ေတာ္ၿပီး၊ လက္ေတြ႔ အေကာင္အထည္ေဖာ္၍ျဖစ္ႏိုင္ေသာ လုပ္ငန္းမ်ားကို အသိအျမင္ရွိရွိ ေရြးခ်ယ္ႏိုင္သည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အသိအမွတ္ျပဳသည္။

 

၂၊၅။ အစိုးရႏွင့္ သဘာဝအရင္းအျမစ္တူးေဖၚေရးလုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ေနၾကေသာ ကုမၸဏီမ်ား၏ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈသည္ အေရးႀကီးေၾကာင္းႏွင့္ အစိုးရ၏ ဘ႑ာေရးစီမံအုပ္ခ်ဳပ္မႈႏွင့္ တာဝန္ခံမႈတို႔ကို တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေအာင္ အားေပးရန္ လိုအပ္ေၾကာင္း ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အေလးထားေဖာ္လိုက္သည္။

 

 

၂၊၆။ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈ ပိုမိုရွိလာေရးကိစၥကို သေဘာတူစာခ်ဳပ္မ်ား၊ ဥပေဒမ်ားကို ေလးစားလိုက္နာေသာ အေျခအေန ေအာက္မွာ ေဆာင္ရြက္ရမည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အသိအမွတ္ျပဳသည္။

 

၂၊၇။ ဘ႑ာေရးပြင့္လင္းျမင္သာမႈေၾကာင့္ ျပည္တြင္းႏွင့္ ႏိုင္ငံျခားရင္ႏွီးျမႇဳပ္ႏွံမႈမ်ားအတြက္ ပိုမိုေကာင္းမြန္ေသာ ပတ္ဝန္းက်င္ ျဖစ္ေပၚလာေစႏိုင္ေၾကာင္း ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အသိအမွတ္ျပဳသည္။

 

၂၊၈။ ဝင္ေငြဘ႑ာႏွင့္ အသံုးစာရိတ္ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ အစိုးရက ႏိုင္ငံသားအားလံုးကို တာဝန္ခံရမည္ဟူေသာ မူႏွင့္ လက္ေတြ႔ကို ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ယံုၾကည္သည္။

 

၂၊၉။ အမ်ားျပည္သူဘဝ၊ အစိုးရေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားႏွင့္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈႏွင့္ တာဝန္ခံမႈ စံခ်ိန္ မ်ားျမင့္လာေရးအတြက္ ကၽြႏ္ုပ္တို႔ အစဥ္တစိုက္ ႀကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္သည္။

 

၂၊၁၀။ ေပးေဆာင္ရေငြႏွင့္ ဝင္ေငြေဖာ္ထုတ္ျပေရးအတြက္ (လုပ္ရကိုင္ရ၊ အသံုးျပဳရ လြယ္ကူ႐ိုးရွင္းေသာ) အလြန္ ေ႐ွ႔ေနာက္ ညီၿပီး၊ လက္ေတြ႔အသံုးဝင္ေသာ နည္းလမ္းတစ္ရပ္ လိုအပ္သည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ယံုၾကည္သည္။

 

၂၊၁၁။ တိုင္းျပည္တစ္ခုအတြင္း ေပးေဆာင္ရေငြမ်ား ေဖာ္ထုတ္ျပမႈတြင္ ထိုတိုင္းျပည္အတြင္း သဘာဝအရင္းအျမစ္ တူးေဖာ္ေရးလုပ္ငန္း လုပ္ကိုင္ေနၾကေသာ ကုမၸဏီအားလံုး ပါဝင္သင့္သည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ယံုၾကည္သည္။

 

၂၊၁၂။ ျပႆနာေျဖရွင္းနည္းမ်ားကို ႐ွာၾကံရာ၌ ပါဝင္ပတ္သက္သူအားလံုး (အစိုးရမ်ားႏွင့္ အစိုးရလက္ေအာက္ခံအဖြဲ႔ အစည္းမ်ား၊ သဘာဝအရင္းအျမစ္ တူးေဖာ္ေရး ကုမၸဏီမ်ား၊ ဝန္ေဆာင္မႈေပးေသာကုမၸဏီမ်ား၊ ႏိုင္ငံစံု အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ ဘ႑ာေရး အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံသူမ်ား၊ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႔အစည္းမ်ား) မွာ အေရးပါအရာေရာက္ေသာ ျဖည့္ဆည္းေဆာင္ရြက္ေပးမႈမ်ား ရွိေနသည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ယံုၾကည္သည္။

 

 

၃။ EITI စံညႊန္း (EITI CRITERIA)

 

၃၊၁။ လန္ကတ္စ္တာေဟာက္စ္ ညီလာခံ ေနာက္ပိုင္း၌ EITI သည္ ႏုိင္ငံတကာအဆင့္ အစိုးရမ်ား၊ အဓိကႏုိင္ငံတကာကုမၸဏီမ်ား၊ အမ်ားျပည္သူဆုိင္ရာ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံသူမ်ား၊ NGO မ်ား၊ ႏိုင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းမ်ား ထံမွ ႏိုင္ငံတကာအဆင့္ ေထာက္ခံမႈမ်ား ကို ဆက္လက္ ရယူခဲ့သည္။ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္း က်င္းပေသာ လန္ဒန္ EITI ညီလာခံ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားက အဆုိပါ EITI စံညႊန္းမ်ားကို သေဘာတူ ခဲ့ၾကသည္။ EITI စည္းမ်ဥ္းမ်ား အတိုင္း စမ္းသပ္လိုက္နာေဆာင္ရြက္ရင္း၊ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနေသာ ႏိုင္ငံမ်ားသည္ EITI ကို အျခား ေဒသဆိုင္ရာ စတင္အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေဆာင္ရြက္ေနမႈမ်ားႏွင့္ လိုက္ေလ်ာ္ ညီေထြစြာ လုပ္ငန္းစီမံကိန္း မ်ားကို ခ်မွတ္ခဲ့ၾကသည္။ ႏိုင္ငံမ်ား၏ ကိုယ္ပိုင္ အစီအစဥ္မ်ားႏွင့္ ကုိက္ညီမည့္ လုပ္ငန္းစဥ္ အဆင့္ဆင့္ကို ခ်မွတ္ခဲ့ၾကသည္။

 

၃၊၂။ EITI လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအား လက္ေတြ႕ အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ စံညႊန္းမ်ားကို လမ္းညႊန္ခ်က္အျဖစ္ ျပဌာန္းခဲ့ပါသည္။

 

  • ကုမၸဏီမ်ားက အစိုးရမ်ားသို႔ ေရနံ၊ သဘာဝဓါတ္ေငြ႕ႏွင့္ သတၱဳတူးေဖာ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားမွ ေပးအပ္ေသာ ေငြေၾကးမ်ား အားလံုး၊ ထို႔အျပင္ ၎တို႔ကို လက္ခံ ရရွိေသာ အစိုးရ၏ ၀င္ေငြမ်ားအားလံုးႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ပံုမွန္ သတင္း ထုတ္ျပန္ခ်က္မ်ားကို အမ်ားျပည္သူ သိရွိလက္လွမ္းမီ ႏုိင္ေသာ၊ ျပည့္စံုေသာ၊ နားလည္ရန္ ရွင္းလင္းလြယ္ကူေသာ အစီစဥ္မ်ားကို သံုးစြဲလ်က္ ျပည္သူလူထုအတြင္း က်ယ္က်ယ္ ျပန္႔ျပန္႔ ပံုမွန္ ျဖန္႔ေ၀ရန္
  •  ကုမၸဏီမ်ားမွ ေပးအပ္ေငြႏွင့္ အစိုးရက လက္ခံရရွိေသာ ၀င္ေငြမ်ားအား စစ္ေဆးရန္သည္ ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရေသာ၊ အေႏွာင္အဖြဲ႕ ကင္းလြတ္ေသာစာရင္းစစ္မ်ားကို ခန္႔အပ္တာဝန္ေပးရမည္။ ထိုသို႔ စစ္ေဆးရာတြင္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စာရင္းအင္းဆိုင္ရာ အဆင့္အတန္းႏွင့္အညီ စစ္ေဆးရမည္။
  • ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရေသာ၊ အေႏွာင္အဖြဲ႕ကင္းလြတ္ေသာ စီမံ ခန္႔ခြဲစစ္ေဆးေရးမႉး (reconciler) တစ္ဦးက အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စာရင္းအင္း စစ္ေဆးေရး အဆင့္အတန္းကို လိုက္နာ က်င့္သံုးရင္း၊ သတ္မွတ္ထားသည့္ ကာလအတြင္း (ကုမၸဏီ စာရင္းနွင့္ နိုင္ငံေတာ္စာရင္းနွစ္ခုအၾကား) ေပးအပ္ေငြႏွင့္ ၀င္ေငြမ်ားကို တူမတူ စာရင္းညွိ စီစစ္ရမည္။ ကြဲျပား ျခားနားခ်က္မ်ား ရွိပါက စီမံခန္႔ခြဲေရးမွဴး၏ သေဘာထား ထုတ္ျပန္ခ်က္ႏွင့္ အတူ ရွင္းလင္းေဖာ္ျပရမည္။
  • ထိုလုပ္ထံုးလုပ္နည္း က်င့္သံုးမႈသည္ ႏိုင္ငံပိုင္ လုပ္ငန္းမ်ား အပါအ၀င္ ကုမၸဏီအားလံုးသို႔ တိုးခ်ဲ႕ေဆာင္ရြက္ရမည္။
  • လူထုအေျချပဳအဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ လုပ္ထံုးလုပ္နည္း၊ စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈႏွင့္ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ပံုမ်ား၏ အေန အထားမ်ားအား အကဲျဖတ္၊ ေစာင့္ၾကည့္ျခင္းကိစၥမ်ား၌ တတ္တတ္ ၾကြၾကြ ပါ၀င္နိုင္ရမည့္အျပင္၊ အမ်ားျပည္သူမ်ား အၾကား ၾကားနာ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ားအားလည္း ေဆာင္ရြက္ခြင့္ ရွိရမည္။
  • အထက္ေဖာ္ျပပါ ပြင့္လင္းျမင္သာေသာ၊ ေငြေၾကးကုန္က်မႈ သက္သာေသာ၊ စဥ္ဆက္မျပတ္ ထိန္းသိမ္း လုပ္ကိုင္ နိုင္ေသာ လုပ္ငန္းစဥ္ကို အိမ္ရွင္အစိုးရက ဦးစီး  ေဆာင္ရြက္ ရမည္ ျဖစ္သည္။ လိုအပ္ပါက အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ ေငြေၾကး အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေထာက္ပံ့ကူညီမႈအရ ေဆာင္ရြက္ နိုင္သည္။ ထိုအကူအညီမ်ားထဲတြင္ သိသာထင္ရွားသည့္ ဦးတည္ခ်က္မ်ား၊ လက္ေတြ႕အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္ရမည့္ အခ်ိန္ဇယားႏွင့္ ၾကံဳရႏုိင္ဖြယ္ရွိေသာ စြမ္းရည္ဆုိင္ရာ အကန္႔အသတ္၊ အခက္အခဲမ်ားအေပၚ ၾကိဳတင္ တြက္ဆမႈမ်ားလည္း ျပင္ဆင္ထားရန္ လိုပါသည္။

၃၊၃။ ႏိုင္ငံတကာ EITI အတြင္းဝန္ရံုးႏွင့္ EITI ဘုတ္အဖြဲ႔သည္ ျဖစ္ႏိုင္သည့္ေနရာတုိင္း၌ အနိမ့္ဆံုး လိုအပ္ခ်က္ မ်ားကို ေက်ာ္လြန္ေဆာင္ရြက္ရန္လည္း တြန္းအားေပးခဲ့သည္။ ထုိအဆင့္အတြင္း EITI အစီအစဥ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ရာ၌၊ မတူကြဲျပားေသာအေတြ႕အၾကံဳမ်ားက EITI ၏ အဆင့္အတန္း အေနအထား ျမင့္မားက်ယ္ျပန္႔ေစကာ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေရးအတြက္ ရွင္းလင္းျပတ္သားေသာ လိုအပ္ခ်က္မ်ားအား က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ေဆြးေႏြးမႈမ်ား ျပဳလုပ္ႏိုင္ရန္ EITI ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနေသာႏုိင္ငံမ်ားအား ကူညီရန္ႏွင့္ EITI ကို ေထာက္ခံေသာ ကုမၸဏီမ်ားအား အေထာက္အကူျပဳရန္အတြက္၊ စမ္းသပ္အဆင့္အတြင္း ၾကံဳေတြ႕ခဲ့ေသာ သင္ခန္းစာမ်ား၏ တန္ဖိုးကိုလည္း အသိအမွတ္ျပဳခဲ့သည္။

 

 

၄။ EITI အေကာင္အထည္ေဖာ္မည့္ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ လိုအပ္ခ်က္မ်ား

 

၄၊၁။ EITI အစီစဥ္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ လိုအပ္ခ်က္မ်ားကို ဇယား (၁) ၌ အက်ဥ္းခ်ဳံး ေဖာ္ျပထားသည္။ လိုအပ္ခ်က္ ၄ ခ်က္အား လက္မွတ္ေရးထိုးေသာ ႏုိင္ငံမ်ားအား EITI အဖြဲ႕ဝင္ေလာင္း (EITI Candidate) အဆင့္အျဖစ္ လက္ခံေပမည္။ EITI အဖြဲ႕ဝင္ေလာင္း အဆင့္သည္ ယာယီသာ ျဖစ္ျပီး တိက်စြာသက္မွတ္ထားေသာကာလအတြင္း (သာမာန္အားျဖင့္ ၂-ႏွစ္ခြဲ) စံခ်ိန္မီအဖြဲ႕၀င္ (Compliant Country) ျဖစ္လာဖို႔ ေရွး႐ႈသည္။

 

၄၊၂။ EITI စံခ်ိန္မီအဖြဲ႕၀င္ႏုိင္ငံ (EITI Compliant) ျဖစ္လာႏိုင္ရန္ EITI အား အေကာင္အထည္ေဖာ္ရာတြင္၊ ႏိုင္ငံမ်ားအေနျဖင့္ ျဖည့္ဆည္းရမည့္ လုိအပ္ခ်က္မ်ားကို ေဖာ္ျပထားသည္။ ၎လိုအပ္ခ်က္မ်ားကို မည္သို႔ အေကာင္းဆံုး ျဖည့္ဆည္းေပးႏိုင္မည့္ လမ္းညႊန္ခ်က္မ်ားလည္း ပါ၀င္သည္။ National Stakeholder မ်ား အေနႏွင့္ EITI ကို ၎တို႔ႏုိင္ငံမ်ား၏ လိုအပ္ခ်က္မ်ား၊ အေနအထား မ်ားႏွင့္ လိုက္ေလ်ာညီေထြ ရွိေအာင္ အေကာင္ အထည္ေဖာ္ရမည္ျဖစ္ရာ၊ ယခုလမ္းညႊန္ခ်က္မ်ားသည္ ယင္းျဖစ္နိုင္ ေခ်မ်ား အားလံုးကို မေဖာ္ျပနိုင္ပါ။ ဤလမ္းညႊန္တြင္ ခ်မွတ္ထားေသာ လိုအပ္ခ်က္မ်ားသည္ အနိမ္႔ဆံုးအဆင့္မ်ား ျဖစ္ေနေသာ္ျငားလည္း၊ ပါ၀င္သူမ်ားအေနႏွင့္ ထိုအနိမ့္ဆံုး လိုအပ္ခ်က္မ်ားကို ေက်ာ္လြန္ ေဆာင္ရြက္သြားရန္ တိုက္တြန္း ႏိႈးေဆာ္ထားပါသည္။

 

၄၊၃။ စံခ်ိန္မီအဖြဲ႕၀င္ အဆင့္အတန္းကို ရရွိရန္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနေသာ ႏိုင္ငံမ်ား အေနျဖင့္ EITI ၏ တရား၀င္ အသိအမွတ္ျပဳျခင္း ဆိုင္ရာ အရည္ အေသြးစစ္ေဆးသည့္ အဆင့္(Validation process) ကို ျဖည့္စြမ္း ျပည့္မီ ရမည္။ ၎အဆင့္သည္ EITI အတြက္ လိုအပ္ခ်က္အားလံုးကို ျပည့္မီ မျပည့္မီ သီးျခားလြတ္လပ္စြာ အကဲျဖတ္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ဇယား (၂) တြင္ ၾကည့္ပါ။

 

၄၊၄။ အဖြဲ႕၀င္ႏုိင္ငံမ်ားသည္ အဖြဲ႕၀င္ႏုိင္ငံအဆင့္ကို ထိန္းသိမ္းႏုိင္ရန္ အလို႔ငွာ လိုအပ္ခ်က္အလံုးစံုကို တင္းတင္းၾကပ္ၾကပ္ လိုက္နာရမည္။ ေနာက္ဆံုး EITI ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနသာ ႏုိင္ငံ တစ္ႏုိင္ငံ အေနႏွင့္ EITI အဖြဲ႕၀င္ ျဖစ္ရန္ လိုက္နာရမည့္ လိုအပ္ခ်က္မ်ားထက္ နိမ့္ပါးေနသည္ဟု စိုးရိမ္စရာ ေတြ႕ရွိရလွ်င္ Board အဖြဲ႕အေနျဖင့္ ၎ႏိုင္ငံအား (လိုအပ္ခ်က္ ျပည့္မီ မျပည့္မီကို ေဖာ္ျပသည့္) တရား၀င္အသိအမွတ္ျပဳမႈအသစ္ (New Validation) ကို တင္ျပရန္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ၎ႏိုင္ငံအား EITI အဖြဲ႕၀င္အျဖစ္မွ စာရင္း ပယ္ဖ်က္ရန္ေသာ္လည္းေကာင္း အခြင့္အာဏာ ရွိသည္။

 

 

၅။ EITI  ဆိုင္ရာ အျခား အေရးၾကီးသည့္အခ်က္မ်ား

 

EITI လုုပ္ငန္းစဥ္မ်ားသည္ အစိုုးရ၏အခြန္ဘ႑ာစနစ္ကိုု အေထာက္အကူျပဳၿပီး သဘာဝသယံဇာ ထုုတ္လုုပ္ေရးမွ ရရွိေသာဝင္ေငြမ်ားႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာေၾကာင့္ အခရာက်ေသာ ပုုဂၢဳိလ္မ်ားျဖစ္သည့္ အစိုးရ၊ ကုမၸဏီ ႏွင့္ အရပ္ဖက္အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းတည္ေထာင္ထားသည့္ ပါ၀င္ပတ္သက္သူ ေပါင္းစံုသံုးပြင့္ဆိုင္ညြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႕ Multi-Stakeholder Group (MSG) ကိုထူေထာင္ရၿပီး၊ ၄င္း MSG ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအေနျဖင့္ EITI အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ လြတ္လပ္စြာ ပါ၀င္ႏွိုင္ပါသည္။ အေရးၾကီးေသာအခ်က္မ်ားမွာ အစိုးရတာ၀န္ယူေဆာင္ရြက္ျခင္း၊ MSG ကိုေကာင္းစြာတည္ေထာင္ၿခင္း၊ EITI အေကာင္ထည္ေဖာ္ေဆာင္ ရန္အတြက္ ရွင္းလင္းေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ပါ လုပ္ငန္းစဥ္ကို သေဘာတူညီမႈရယူျခင္း၊ လုပ္ငန္းအခ်ိန္ဇယားကို အတည္ျပဳ သတ္မွတ္ေပးရမည္။ EITI အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ရာတြင္ MSG ၏ အခန္းက႑သည္ အလြန္အေရးၾကီးေပသည္။

 

၅၊၁။ MSG ၏အခန္းက႑

Multi-Stakeholder Group (MSG) သည္ လိုက္နာ က်င့္သံုးရမည့္ EITI ႏွင့္ပတ္သက္သည့္ (TOR) ကိုေကာင္းစြာ သိရွိနားလည္ၿပီး တာ၀န္မ်ားကိုလိုက္နာ လုပ္ေဆာင္ရန္ သေဘာတူရမည္။ MSG အေနျဖင့္ EITI ႏွင့္ပတ္သက္ေသာ MSG ၏ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားကို အမ်ားသိေစရန္၊ ေဒသအသီးသီးမွ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ ကုမၸဏီမ်ား ႏွင့္ပူးေပါင္းၿပီး အသိေပးလုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားကို လက္ကမ္းစာေစာင္မ်ား၊ သတင္း မီဒီယာမ်ားမွ တဆင့္ ေဆာင္ရြက္ရမည္။ MSG အဖြဲ႕၀င္မ်ား၏ လုပ္ပိုင္ခြင့္ႏွင့္ လုပ္ငန္း အစီအစဥ္က႑မ်ားကို ထုတ္ျပန္ေပးရမည္ျဖစ္ၿပီး MSG အဖြဲ႕၀င္ေလာင္းမ်ား ကိုေရြးခ်ယ္ရာတြင္ သက္ဆိုင္ရာမ႑ိဳင္/ မဲဆႏၵ နယ္မ်ားကို ေကာင္းမြန္စြာကိုယ္စားျပဳရန္လိုအပ္သည္။ MSG သည္ ႏိုင္ငံတကာ EITI စံႏႈန္းမ်ားကိုေကာင္းစြာ လိုက္နာက်င့္သံုး လုပ္ငန္းစဥ္ မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ရန္လိုအပ္ပါသည္။

 

၅၊၂။ ကုမၸဏီမ်ား၏ အခန္းက႑

ကုမၸဏီမ်ား အေနျဖင့္ အစိုးရ၏ EITI လုပ္ငန္းစဥ္တြင္ တက္ၾကြစြာပါ၀င္ေရးႏွင့္ ၎လုပ္ငန္းစဥ္အပ္ႏွင္းျခင္းမ်ားကို တာ၀န္ယူ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ရန္ ကူညီလမ္း ျပေပးရမည္ျဖစ္ၿပီး EITI လုပ္ငန္းစဥ္တြင္ ထည့္သြင္းစဥ္းစားသင့္ေသာ ဦးစားေပးနယ္ပယ္မ်ားကို သတ္မွတ္ ေပးရာတြင္ တက္ၾကြစြာပါ၀င္ရမည္။ လုပ္ငန္းစဥ္မွရလာဒ္ႏွင့္ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈမ်ားကိုျပန္လည္သံုးသပ္၍ေရွးလုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအတြက္ သင္ခန္းစာမ်ားရရွိရန္ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ား၌ ပါ၀င္ရကာ၊ EITI အစီရင္ခံစာတြင္ အစိုးရမွသယံဇာတတူးေဖာ္ ထုတ္လုပ္ေရး လုပ္ငန္း မ်ားမွရရွိေသာအခြန္၀င္ေငြမ်ားကိုအျပည့္အ၀ ေဖာ္ထုတ္ျပသျခင္း၊ ေရနံသဘာ၀ဓါတ္ေငြ႕ႏွင့္ သတၱဳတူးေဖာ္ေရးကုမၸဏီမ်ားမွ အစိုးရကိုေပးေဆာင္ ရေသာ အခြန္ေငြမ်ားကိုေဖာ္ထုတ္ျပျခင္းအား ျပည့္စုံစြာေဖာ္ျပရမည္။

 

၅၊၃။ အစိုးရ၏ အခန္းက႑

အစိုးရသည္ EITI ေဖာ္ေဆာင္မည့္ ရည္ရြယ္ခ်က္ကို ရွင္းလင္းျပတ္သားစြာ အမ်ားသိေစရန္ ထုတ္ျပန္ေၾကျငာရမည္။ အစိုးရသည္ EITI ေဖာ္ေဆာင္ေရး ကိစၥတြင္ ဦးေဆာင္ဦးရြက္ျပဳမည့္ အဆင့္ျမင့္ အရာရွိတစ္ဦး (သို႔) အဆင့္ျမင့္အဖြဲ႕ကို ဖြဲ႕စည္းတာ၀န္ေပးျခင္းျပဳရမည္။ အစိုးရသည္ EITI ေဖာ္ေဆာင္ျခင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ အရပ္ဖက္အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ ကုမၸဏီမ်ားႏွင့္ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရမည္ ျဖစ္ၿပီး EITI ေဖာ္ေဆာင္ေရးကိစၥကို ေစာင့္ၾကည့္ႀကီးၾကပ္မည့္ ပါ၀င္ပတ္သက္သူေပါင္းစုံ သံုးပြင့္ဆိုင္ညြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႕ (MSG) ကို ဖြဲ႕စည္းေပးရမည္။ အစိုးရသည္ EITI ေဖာ္ေဆာင္ရာတြင္ အတားအဆီးမ်ား ျဖစ္ႏိုင္ေသာ အခ်ိဳ႕ေသာ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းမ်ား/ ဥပေဒမူမ်ားကုိ ဖယ္ရွားေပးရန္အတြက္ တိက်ေသာ မူဝါဒမ်ား၊ အစီအစဥ္မ်ားခ်မွတ္ရၿပီး EITI အစီရင္ခံစာထုတ္ျပန္ႏိုင္ရန္အတြက္ တရား၀င္ေဘာင္တစ္ခုကို စနစ္တက် သတ္မွတ္ေပးရမည္။ အစိုးရသည္ သယံဇာတတူးေဖာ္ ထုတ္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားမွ ရရွိေသာ အခြန္၀င္ေငြမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ျပသျခင္းအား ျပည့္စုံစြာ သတင္းထုတ္ျပန္ရမည္။ အစုိးရအေနျဖင့္ EITI အစီရင္ခံစာမ်ားသည္ ရွင္းလင္းတိက်မႈရွိျခင္း၊ အလြယ္တကူ နားလည္ႏိုင္ျခင္း၊ ျပည္သူလူထုအလြယ္တကူ လက္လွမ္းမွီ  ဖတ္႐ႈႏိုင္ျခင္းႏွင့္ လူထုအတြင္း ေဆြးေႏြးျငင္းခုံသံုးသပ္မႈမ်ားအတြက္ အေထာက္အပ့ံျဖစ္ရန္အတြက္ ေဆာင္ရြက္ေပးရမည္။ အစိုးရအေနျဖင့္ EITI အေကာင္အထည္ေဖာ္သည့္လုပ္ငန္းစဥ္မွ ရရွိေသာ ရလဒ္ ႏွင့္ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈမ်ားကို ျပန္လည္သံုးသပ္ၿပီး ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအတြက္ သင္ခန္းစာမ်ား ရရွိရန္လုပ္ေဆာင္ရမည္။

 

၅၊၄။ လူထုအေျချပဳအရပ္ဖက္အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၏ အခန္းက႑

လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ အစိုး၏ ပါ၀င္မႈကို တိုက္တြန္းႏိႈးေဆာ္ရၿပီး EITI ၏ လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ရာ၌ ထိန္းေၾကာင္း လမ္းျပေပးျခင္းႏွင့္ EITI ၌ ထည့္သြင္းစဥ္းစားေပးသင့္ေသာ ဦးစားေပး နယ္ပယ္မ်ားကို သတ္မွတ္ေပးရာတြင္ တက္ၾကြစြာပါ၀င္ေပး ရမည္။ သယံဇာတတူးေဖာ္ထုတ္လုပ္ေရးမွ ရရွိေသာ အခြန္ႏွင့္ခိုင္ေၾကးတို႔ကို သီးျခားေဖာ္ျပအတည္ျပဳေပးႏိုင္ေသာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အဆင့္မွီ စာရင္းစစ္အဖြဲ႕တစ္ဖြဲ႕ကို ခန္႔ထားေပးေရး ႏွင့္အစီရင္ခံစာတြင္ ကုမၸဏီမ်ားမွ အစုိးရကိုေပးေဆာင္ရေသာ အခြန္ေပးေငြမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ျပျခင္းအား ျပည့္စုံစြာ ေဖာ္ျပေပးရန္တြင္ တက္ၾကြစြာပါ၀င္ ေစာင့္ၾကည့္ရမည္ျဖစ္ၿပီး၊ ပါ၀င္ပတ္သက္သူ ေပါင္းစုံပါေသာသံုးပြင့္ဆိုင္ ညြန႔္ေပါင္းအဖြဲ႕ (MSG) အတြက္ အရပ္ဖက္အဖြဲ႕အစည္းကို ကိုယ္စားျပဳမည့္ သဘာဝသယံဇာတ က႑တြင္ ႏွံ႔စပ္ၿပီး ပြင့္လင္းျမင္သာမႈကို အားႀကိဳးမာန္တက္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ေသာ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားကို ေရြးခ်ယ္တင္ေျမႇာက္ရမည္။

 

ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါဦးမည္။

 

ဇယား (၁)

EITI အဖြဲ႕ဝင္ေလာင္း (candidate) ျဖစ္ရန္ လိုအပ္ခ်က္

 

(၁) အစိုးရသည္ EITI ေဖာ္ေဆာင္မည့္ ရည္႐ြယ္ခ်က္ကို ႐ွင္းလင္း ျပတ္သားစြာ အမ်ားသိ    ေစရန္ ထုတ္ျပန္ ေၾကညာရမည္။

(၂) အစိုးရသည္EITI  ေဖာ္ေဆာင္ေရး ကိစၥတြင္ဦးေဆာင္ဦး႐ြက္ ျပဳမည့္အဆင့္ျမင့္ အရာ႐ွိတစ္ဦး ကိုခန္႔ထားျခင္း (သို႔) အဆင့္ျမင့္အဖြဲ႔ကို  ဖြဲ႔စည္းတာဝန္ေပးျခင္း ျပဳလုပ္ရမည္။

(၃) အစိုးရသည္ EITI ေဖာ္ေဆာင္ျခင္း ႏွင့္ ပတ္သက္၍ အရပ္ဖက္အဖြဲ႔အစည္းမ်ား၊ ကုမၸဏီမ်ား ႏွင့္ ပူးေပါင္း ေဆာင္႐ြက္ရ မည္ျဖစ္ျပီး EITI ေဖာ္ေဆာင္ေရး ကိစၥကို ေစာင့္ၾကည့္ ႀကီးၾကပ္ မည့္ သံုးပြင့္ဆိုင္ညြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႔ (MSG) ကို ဖြဲ႔စည္းေပးရမည္။

() သံုးပြင့္ဆိုင္ညြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႔ (MSG) သည္ အခြန္ေငြမ်ား တုိက္ဆုိင္စစ္ေဆးျခင္း၊ အစီရင္ခံစာ ထုတ္ျပန္ျခင္းအတြက္ သတ္မွတ္အခ်ိန္ဇယားအတိုင္း လုပ္ငန္းမ်ား အခ်ိန္မီျပီးစီးေအာင္ အစီအစဥ္မ်ား ေရးဆြဲရမည္။

 

ဇယား  (၂)

EITI စံခ်ိန္မွီအဖြဲ႕ဝင္ႏုိင္ငံ (compliant) ျဖစ္ရန္ လိုအပ္ခ်က္

 

(၁) EITI  လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားကို သံုးပြင့္ဆိုင္ညြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႔         (MSG) မွ ထိေရာက္စြာ ၾကီးၾကပ္မႈေပးရပါမည္။

(၂) EITI အစီရင္ခံစာမ်ား ကိုအခ်ိန္မီထုတ္ျပန္ရပါမည္။

(၃) EITI အစီရင္ခံစာမ်ားတြင္  သယံဇာတ တူးေဖာ္ထုတ္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းဆုိင္ရာ ေနာက္ခံသမိုင္းေက်ာင္းႏွင့္ ဆက္စပ္အခ်က္အလက္မ်ား ပါဝင္ရပါမည္။

(၄) EITI အစီရင္ခံစာတြင္ အစုိးရမွ သဘာဝသယံဇာတ တူးေဖာ္ထုတ္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ားမွ ရရွိေသာ အခြန္၀င္ေငြမ်ားကုိ အျပည့္အ၀ ထုတ္ေဖာ္ျပသျခင္းႏွင့္  ေရနံ၊ သဘာ၀ဓါတ္ေငြ႕ႏွင့္ သတၱဳ တူးေဖာ္ေရး ကုမၸဏီမ်ားမွ အစုိးရကုိေပးေဆာင္ရေသာ အခြန္ေပးေငြမ်ားကုိ ထုတ္ေဖာ္ျပသျခင္းအား ျပည့္စုံစြာ ေဖာ္ျပထားေသာ အစီရင္ခံစာ ျဖစ္ရန္လိုအပ္ပါသည္။

(၅) အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ စံနႈန္းမ်ားကုိ လုိက္နာက်င့္သုံးရာတြင္ ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရေသာ လုပ္ငန္းစဥ္ျဖစ္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။

(၆) EITI အစီရင္ခံစာမ်ားသည္ ရွင္းလင္းတိက်မႈရွိျခင္း၊ အလြယ္တကူနားလည္ႏုိင္ျခင္း၊ ျပည္သူလူထု အလြယ္တကူ လက္လွမ္းမွီ ဖတ္ရႈႏုိင္မႈ ရွိရမည္ျဖစ္ျပီး လူထုအတြင္းေဆြးေႏြးျငင္းခုံသံုးသပ္မႈမ်ားအတြက္ အေထာက္အပံ့ျဖစ္ရမည္။

(၇) ပါ၀င္ပတ္သက္သူ သံုးပြင့္ဆိုင္ ညြန္႕ေပါင္းအဖြဲ႕အေနျဖင့္ EITI အေကာင္အထည္ေဖာ္သည့္ လုပ္ငန္းစဥ္မွ ရလဒ္မ်ား ႏွင့္ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈမ်ားကုိ ျပန္လည္သုံးသပ္ျပီး ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအတြက္ သင္ခန္းစာမ်ား ရရွိရန္ လုပ္ေဆာင္ရပါမည္။